علائم دیابت نوع 2 و قند خون بالا؛ 8 نشانه هشدار و کنترل سریع - گفتمان برتر

بر پایه گزارش های کلینیکی انجمن دیابت آمریکا (ADA) و دانشنامه پزشکی معتبر Mayo Clinic، دیابت نوع دو یکی از شایع ترین اختلالات متابولیک قرن بیست و یکم است که در آن لوزالمعده یا انسولین کافی ترشح نمی نماید یا گیرنده های سلولی نسبت به انسولین مقاومت نشان می دهند. متأسفانه این بیماری در مراحل شروعین کاملاً بی صدا و خاموش پیش می رود، به طوری که میلیون ها نفر در سراسر دنیا سال ها بدون آگاهی به آن مبتلا هستند و زمانی متوجه می شوند که آسیب های عروقی یا کلیوی شروع شده است.

8 نشانه هشداردهنده و خاموش دیابت نوع 2

آگاهی از نشانه های زودهنگام به مداخله به موقع و پیشگیری از عوارض جبران ناپذیر یاری می نماید:

1. تشنگی بیش از حد و غیرعادی (پلی دیپسی)

هنگامی که غلظت گلوکز در جریان خون از حد مجاز فراتر می رود، کلیه ها برای دفع قند مازاد ناچار به جذب مایعات از بافت های بدن می شوند. این کم آبی سلولی پیامی اضطراری به مرکز تشنگی مغز مخابره می نماید که باعث احساس خشکی دهان و احتیاج مداوم به نوشیدن آب حتی در فصول سرد سال می گردد.

2. تکرر ادرار به ویژه در ساعات شب (پلی اوری)

به طور طبیعی کلیه ها گلوکز را تصفیه نموده و مجدداً به خون بازمی گردانند؛ اما زمانی که قند خون از آستانه 180 میلی گرم بر دسی لیتر فراتر رود، کلیه ها قادر به بازجذب آن نیستند. قند سرریز شده به همراه مقادیر فراوانی آب به وسیله ادرار دفع می گردد و بیمار ناچار است چندین بار در طول شب برای تخلیه مثانه از خواب بیدار گردد.

3. گرسنگی مداوم و ضعف شدید حتی پس از غذا خوردن (پلی فاژی)

در افراد مبتلا به مقاومت به انسولین، با وجود وفور گلوکز در جریان خون، کلید ورود قند به داخل سلول ها عمل نمی نماید. سلول های بدن که در فقر انرژی به سر می برند، سیگنال گرسنگی مداوم ارسال می نمایند. در نتیجه فرد پس از صرف یک وعده غذایی کامل، مجدداً میل شدیدی به مصرف شیرینی جات و کربوهیدرات ها احساس می نماید.

4. خستگی مزمن، کسالت و افت انرژی روزانه

سوخت پایه عضلات و مغز انسان گلوکز است. هنگامی که سلول ها توانایی جذب این سوخت را به دلیل اختلال انسولین از دست می دهند، احساس خستگی مداوم، خواب آلودگی بعد از غذا و بی حوصلگی مفرط فرد را در بر می گیرد، پدیده ای که اغلب با افسردگی یا کم کاری تیروئید اشتباه گرفته می گردد.

5. تاری دید و ناتوانی در تمرکز چشمی

نوسانات ناگهانی و قند خون بالا باعث کشیده شدن مایعات از عدسی چشم به داخل عروق یا تورم عدسی می گردد. این تغییر شکل اپتیکی، توانایی تطابق و فوکوس عدسی را مختل نموده و باعث تاری موقت دید می گردد. کنترل به موقع قند معمولاً این عارضه را بهبود می بخشد، اما تداوم قند بالا ریسک آسیب به رتینوپاتی دیابتی را در پی دارد.

6. بهبود دیرهنگام زخم ها و بریدگی های کوچک

قند خون بالا جریان خون عروق محیطی را کند نموده و عملکرد گلبول های سفید خون را در مهار عفونت ها تضعیف می نماید. یک بریدگی ساده در دست یا پای فرد دیابتی ممکن است هفته ها باز بماند یا مستعد عفونت های قارچی و باکتریایی پوستی گردد.

7. احساس گزگز، مورمور یا بی حسی در پاها (نوروپاتی محیطی)

گلوکز اضافی در درازمدت به دیواره مویرگ های خون رسان به رشته های عصبی آسیب می زند. این عارضه که به نوروپاتی دیابتی موسوم است، ابتدا در انگشتان پا به صورت سوزش، یخ کردن مداوم پاها یا حس راه رفتن روی ماسه و سنگریزه بروز می یابد.

8. تیرگی پوست در چین های گردن و زیر بغل (آکانتوزیس نیگریکانس)

پیدایش لکه های قهوه ای یا سیاه مخملی در پشت گردن، زیر بغل یا کشاله ران یکی از مطمئن ترین نشانه های ظاهری مقاومت شدید سلول ها به انسولین است که اغلب سال ها پیش از جهش قند خون پدیدار می گردد.

هشدار مهم: خطرات نادیده گرفتن قند خون کنترل نشده

دیابت مهارنشده صرفاً یک عدد در آزمایشگاه نیست؛ بلکه تخریب نماینده عروق بزرگ و کوچک است. عدم درمان به موقع شانس ابتلا به سکته های قلبی و مغزی را تا 4 برابر افزایش داده و دومین دلیل اصلی نارسایی کلیه، دیالیز و نابینایی اکتسابی در دنیا به شمار می رود. اگر دو یا چند علامت از موارد فوق را دارید، معطل نکنید و آزمایش قند خون انجام دهید.

جدول تشخیصی مقادیر قند خون و تفسیر آزمایشگاهی

بر اساس راهنماهای استاندارد فدراسیون بین المللی دیابت (IDF) و کلینیک کلیولند آمریکا، شرایط متابولیسم گلوکز به توضیح زیر طبقه بندی می گردد:

رژیم غذایی علمی برای مهار فوری و پایدار قند خون

تغذیه اصولی سنگ بنای مهار مقاومت به انسولین است. رعایت نکات زیر حساسیت سلول ها به انسولین را تا 35٪ ارتقا می بخشد:

1. مهار کربوهیدرات های تصفیه شده و شکر افزوده

نان سفید لواش و فانتزی، برنج سفید پرچرب، کیک ها، آبمیوه های صنعتی و نوشابه ها بلافاصله در روده به گلوکز آزاد تبدیل شده و انسولین را به شدت تحریک می نمایند. غلات سبوس دار نظیر جو دوسر، کینوا و نان جو کامل را جایگزین کنید که به دلیل دارا بودن فیبر محلول، جذب قند را آرام و یکنواخت می سازند.

2. تبعیت از قانون بشقاب دیابتی

یک بشقاب استاندارد 23 سانتی متری را در نظر بگیرید: نیمی از آن را با سبزیجات برگ سبز و غیرنشاسته ای (کلم بروکلی، اسفناج، کاهو، خیار و کدو سبز) پر کنید؛ یک چهارم را به پروتئین های باکیفیت (سینه مرغ، ماهی قزل آلا، تخم مرغ و عدس) اختصاص دهید؛ و یک چهارم به جای مانده را با کربوهیدرات های پیچیده نظیر نخود و حبوبات پر نمایید.

3. سرکه سیب ارگانیک و لیموترش همراه وعده ها

مطالعات معتبر منتشرشده در WebMD نشان می دهند که مصرف 1 تا 2 قاشق چای خوری سرکه سیب طبیعی رقیق شده در یک لیوان آب همراه وعده های ناهار و شام، تخلیه معده را به تعویق انداخته و جهش قند خون پس از غذا را تا 20 درصد سرکوب می نماید.

ترفند طلایی: معجزه پیاده روی 10 دقیقه ای پس از غذا

بر خلاف باور عموم که فکر می نمایند ورزش های سنگین تنها راه نجات است، پژوهش های تازه نشان می دهند فقط 10 دقیقه پیاده روی ملایم بلافاصله پس از صرف وعده غذایی اصلی، عضلات ران و ساق پا را وادار می نماید تا بدون احتیاج به انسولین گلوکز را مستقیماً از خون جذب نمایند. این عادت ساده معادل مصرف دوز موثری از داروهای کنترل قند است.

گیاهان دارویی و ادویه های موثر بر کاهش قند خون

بعضی ادویه ها و عصاره های طبیعی نقش یاریی شایانی در بهبود حساسیت به انسولین ایفا می نمایند:

• دارچین سیلان: دارچین با تقلید از ساختار انسولین و فعال سازی گیرنده های قندی، به کاهش قند ناشتا یاری می نماید (ترجیحاً از دارچین سیلان استفاده گردد تا به کبد فشار وارد نگردد).
• شنبلیله (بذر و برگ): بذر شنبلیله سرشار از اسید آمینه هیدروکسی ایزولوسین است که محرک ترشح طبیعی انسولین از لوزالمعده به شمار می رود.
• بامیه: فیبر غلیظ و موسیلاژ بامیه سرعت هضم قند در دستگاه گوارش را مهار نموده و برای سلامت عروق نیز بی نظیر است.

ارتباط مستقیم دیابت با فشار خون و کبد چرب

دیابت به ندرت به تنهایی بروز می یابد؛ بلکه عضوی از سندرم متابولیک است. افراد مبتلا به مقاومت انسولینی به شدت مستعد ابتلا به علائم فشار خون بالا و راه های کاهش سریع هستند، زیرا قند اضافی خاصیت ارتجاعی شریان ها را کاهش می دهد. از سوی دیگر، تبدیل قند مازاد به تری گلیسرید در کبد عامل شماره یک بروز علائم کبد چرب و راه های درمان است. بعلاوه اختلالات دفع مواد معدنی در اثر قند بالا ریسک آسیب به بافت کلیه و ایجاد علائم سنگ کلیه را دوچندان می نماید.

نکته مهم: هرگز خودسرانه داروهای شیمیایی را قطع نکنید

رژیم های غذایی و گیاهان دارویی نقش مکمل و حمایتی دارند؛ اگر پزشک معالج برای شما متفورمین یا سایر داروهای کاهنده قند تجویز نموده است، هرگز نباید مصرف آنها را به بهانه درمان های خانگی قطع کنید. هرگونه تغییر در دوز دارو باید صرفاً تحت پایش دقیق قند خون و نظر پزشک متخصص غدد انجام گردد.

نقش استرس و کم خوابی در جهش ناگهانی قند خون

بسیاری از مبتلایان به دیابت نوع 2 از اینکه علی رغم رعایت دقیق رژیم غذایی، قند ناشتای آنها بالا گزارش می گردد ابراز شگفتی می نمایند. پاسخ این معما در هورمون های استرس نهفته است. بر اساس پژوهش های دانشگاه هاروارد، کم خوابی مزمن (کمتر از 6 ساعت در شب) و اضطراب های مستمر روزمره باعث ترشح افراطی هورمون های کورتیزول و آدرنالین می شوند. این هورمون ها به عنوان مکانیسم بقا، کبد را وادار به آزادسازی ذخایر گلوکز در خون نموده و گیرنده های سلولی انسولین را غیرفعال می سازند. بهبود بهداشت خواب و 10 دقیقه تمرینات تنفس عمیق شبانه می تواند قند ناشتا را بین 10 تا 20 واحد کاهش دهد.

جدول شاخص گلیسمی (GI) خوراکی های پرمصرف در سفره ایرانی

شاخص گلیسمی نشان می دهد که یک ماده خوراکی با چه سرعتی قند خون را افزایش می دهد. نمره زیر 55 کم، 56 تا 69 میانه و 70 به بالا خطرناک است:

پرسش های متداول درباره دیابت نوع 2

پاسخ به سوالات کلیدی بیماران و خانواده ها:

آیا دیابت نوع 2 درمان قطعی دارد یا قابل برگشت است؟

بله؛ در مراحل اولیه بیماری و در دوره پیش دیابت، با کاهش 5 تا 10 درصدی وزن بدن، حذف قندهای ساده و ورزش روزانه می توان دیابت را وارد فاز بهبود کامل (Remission) کرد، به طوری که قند خون بدون دارو در محدوده نرمال باقی بماند.

برترین زمان برای چک کردن قند خون خانگی چه موقع است؟

برترین زمان، صبح ناشتا (پس از 8 ساعت ناشتایی کامل) و سپس دقیقاً 2 ساعت پس از اولین لقمه وعده غذایی اصلی است. قند 2 ساعت بعد از غذا باید زیر 140 میلی گرم باشد.

آیا مصرف میوه ها برای افراد دیابتی آزاد است؟

میوه ها دارای فیبر و ویتامین هستند اما قند فروکتوز دارند. مصرف روزانه 2 واحد از میوه های با شاخص گلیسمی پایین (مانند سیب، انواع توت، گریپ فروت و کیوی) بسیار مفید است، اما مصرف خربزه، هندوانه، انگور و انبه باید به شدت محدود گردد.

نکات پایانی و جمع بندی کاربردی

دیابت نوع 2 نه یک حکم قطعی برای بیماری، بلکه یک زنگ بیدارباش برای بازنگری در سبک زندگی است. با شناسایی بهنگام علائم هشدار، اصلاح بشقاب غذایی، گنجاندن 10 دقیقه پیاده روی پس از وعده ها و پایش دوره ای هموگلوبین A1C، می توان این عارضه را به طور کامل تحت کنترل درآورد و از سال ها زندگی بانشاط، سالم و بدون عوارض لذت برد.