6 اثر مخرب زمین لرزه و شرحی از بزرگ ترین زلزله های جهان

به گزارش گفتمان برتر، مدیرکل راهبری امور فرهنگی جهاد دانشگاهی به تشریح آثار سطحی زمین لرزه پرداخت و گفت: نخستین اثر زمین لرزه، لرزش زمین است که شدت آن در مقیاس مرکالی بین 1 تا 12 بوده، عدد 12 در این مقیاس رقم خوردن یک فاجعه برای ساکنان منطقه را نشان می دهد.

6 اثر مخرب زمین لرزه و شرحی از بزرگ ترین زلزله های جهان

به گزارش گفتمان برتر، حسین مهرجردی در پنجمین میزگرد با موضوع زمین شناسی زلزله با بیان اینکه زمین لرزه ای با شدت 12 مرکالی با پرتاب اجسام به هوا و حرکت موجدار و تغییر شکل زمین در محل وقوع زلزله همراه است، دومین اثر سطحی زلزله را تخریب ساختمان ها دانست و اضافه کرد: در این مورد باید توجه داشت که زمین لرزه ها عموماً پس لرزه دارند، اما الزاماً زلزله اصلی با پیش لرزه همراه نیست؛ به عبارتی نخستین زلزله می تواند بدون پیش لرزه با حداکثر بزرگی خود اتفاق بیفتد.

وی ضمن اشاره به ضعیف تر بودن بزرگی پس لرزه ها، آن ها را برای ساختمان های در معرض ریزش مشکل ساز توصیف کرد.

مدیرکل راهبری امور فرهنگی جهاد دانشگاهی نشست زمین و ایجاد شکاف در آن را سومین اثر سطحی زمین لرزه مطرح نمود و اضافه کرد: این پدیده در اثر ایجاد تغییر در خواص فیزیکی خاک حاصل می شود.

مهرجردی، کج شدن خطوط راه آهن و تخریب پل ها را از دیگر آثار سطحی زمین لرزه بیان نمود و ادامه داد: در تصاویر باقی مانده از زلزله 17 ژانویه 1995 کوبه (ژاپن) که در اثر آزاد شدن انرژی حاصل از نزدیک شدن (همگرایی) صفحه اقیانوس آرام و صفحه فیلیپین به سمت ژاپن به وجود آمد، آثاری از تخریب پل ها نیز مشاهده می شود.

وی بزرگ ترین زلزله تاریخ ژاپن و چهارمین زلزله بزرگ جهان را زمین لرزه 11 مارس 2011 میلادی اعلام کرد و شرح داد: بزرگی این زلزله حدود 9 تا 9.1 ریشتر بوده و در ساعت 2:46 دقیقه بعد از ظهر، به وقت محلی رخ داد و لرزش به مدت 6 دقیقه به طول انجامید.

مدیرکل راهبری امور فرهنگی جهاددانشگاهی با بیان اینکه زلزله های ژاپن از کم عمق تا عمق کانونی زیاد متغیر است، عمق کانونی این زلزله را از نوع کم دانست و گفت: از آثار سطحی این زلزله می توان به سونامی اشاره کرد که به دنبال آن امواجی به ارتفاع بالغ بر 30 متر در سطح اقیانوس به وجود آمد.

مهرجردی آن گاه به پیش لرزه ها و پس لرزه های این زمین لرزه پرداخت و شرح داد: دو روز قبل از زلزله اصلی، در ساعت 11:45 نهم مارس زلزله ای به بزرگی 7.3 ریشتر و در ساعت 6:23 یک روز قبل از آن زلزله ای به بزرگی 6.4 ریشتر رخ داد. این در حالی است که در طول 4 روز پس از زلزله اصلی 900 پس لرزه به وقوع پیوست.

وی کشته شدگان این زلزله را 15 هزار و 894 نفر، ناپدیدشدگان را 2546 نفر و تعداد زخمی ها را 6 هزار و 156 نفر اعلام کرد و شرح داد: هر زمان که کانون زمین لرزه در بستر اقیانوس و دریا باشد، سونامی اتفاق می افتد.

مدیرکل راهبری امور فرهنگی جهاددانشگاهی در شرح این پدیده، تشریح کرد: در هنگام سونامی امواج ناشی از زمین لرزه به سطح اقیانوس می آیند و در اثر آن در سطح آب، موج ایجاد می شود.

مهرجردی ادامه داد: در کانون سطحی زمین لرزه یا به عبارتی در نقطه ای که در بالای کانون اصلی زمین لرزه واقع شده است، طول موج بسیار زیاد و بین 100 تا 700 کیلومتر و ارتفاع آن بسیار کم است، لذا سونامی بدون آنکه دیده شود می تواند از اقیانوس ها عبور کند، زیرا در ابتدا ارتفاعی کمتر از یک متر دارد. این در حالی است که پس از وقوع سونامی هر چه به ساحل نزدیک تر می شویم طول موج کوتاه تر شده، ارتفاع آن افزایش می یابد؛ به طوری که به محض ورود به آب های سطحی و کم عمق به صورت امواج مخرب به آرامی حرکت می کند و به صورت کُپه ای به ارتفاع 30 متر در می آید. شایان ذکر است سرعت حرکت امواج در اثر سونامی بین 500 تا 800 کیلومتر در ساعت است و هر چه به ساحل نزدیک می شود، سرعت آن کاهش می یابد.

وی اولین زنگ خطر وقوع سونامی را عقب نشینی یا پسروی آب از سواحل مطرح نمود و شرح داد: بعد از این عقب نشینی، آب به سوی ساحل پیش روی می کند که این اتفاق بین 5 تا 30 دقیقه بعد از عقب نشینی اولیه اتفاق می افتد؛ بنابراین آلارم های هشداردهنده بلافاصله بعد از این عقب نشینی شروع به کار می کنند. پس از آن امواج خروشانی که قادر به صدها متر پیشروی در خشکی است، ظاهر می شوند.

مدیرکل راهبری امور فرهنگی جهاددانشگاهی با بیان اینکه این صرفاً زلزله نیست که باعث ایجاد سونامی می شود، شرح داد: فعالیت های آتشفشانی یا وقوع زمین لغزش در بستر اقیانوس ها نیز می تواند سونامی ایجاد کند؛ البته بیش ترین سونامی ها در اثر وقوع زلزله اتفاق می افتند.

وی در ادامه، زلزله و سونامی سال 2011 ژاپن را، به نقل از نخست وزیر این کشور، بدترین و سخت ترین بحران ژاپن بعد از جنگ جهانی دوم نامید.

مهرجردی آتش سوزی را از دیگر آثار زلزله نام برد و با بیان اینکه خسارت های ثانویه گاهی از خسارت خود زلزله بیشتر است، ادامه داد: گسیختگی دامنه ها، زمین لغزش و سنگ ریزش در مناطق کوهستانی نیز از دیگر آثار زلزله است.

وی از جمله این موارد در ایران را به سقوط سنگ در اثر وقوع زلزله 27 اردیبهشت 1373 در جاده هراز و نیز ریزش سنگ در سال 1386 در جاده چالوس اشاره کرد.

مدیرکل راهبری امور فرهنگی جهاددانشگاهی از آخرین اثر زلزله تحت عنوان تلفات انسانی (مرگ و میر) یاد کرد و پرتلفات ترین زلزله ها را به ترتیب زلزله 8 ریشتری 23 ژانویه 1556 چین (830 هزار کشته)، زلزله 7.6 ریشتری 1976 تانگشان در چین (650 هزار کشته)، زلزله 7 ریشتری 2010 هائیتی (316 هزار کشته)، زلزله 7.5 ریشتری 1737 کلکته هند (300 هزار کشته) و زلزله 9.3 ریشتری سال 2004 در سوماترا، اندونزی مطرح نمود که 220 هزار کشته بر جای گذاشت.

مهرجردی سپس به آمار تعداد زلزله های بیش از 7.5 ریشتر از سال 1900 تا 2018 پرداخت و اظهار کرد: تعداد زلزله های بین 7.5 تا 7.9 ریشتر در طول این سال ها 168 مورد، تعداد زلزله های بین 8 تا 8.9 ریشتر 88 مورد و زلزله های مساوی و بیشتر از 9 ریشتر 6 مورد بوده است (مجموع 262 زلزله در طول 118 سال).

وی با اشاره به زلزله 7.3 ریشتری سرپل ذهاب در 12 نوامبر 2017 (21 آبان 96) در جدول زلزله های بالای 6.5 ریشتر سال 2017، گفت: نکته قابل توجه این است که وقوع این زلزله در سال 2017 ایران را به لحاظ میزان خطر زلزله خیزی در جایگاه دوازدهم در بین کشورهای لرزه خیز قرار داد.

مدیرکل راهبری امور فرهنگی جهاددانشگاهی گفت: بررسی های آماری ارتباط معنادار و شناخته شده ای را بین حالت های ماه و رخ دادن زلزله نشان نمی دهد؛ به عبارتی بین تاریخ شمسی یا قمری و رخ دادن زلزله رابطه خاصی دیده نشده است.

مهرجردی، علت اصلی وقوع زمین لرزه های ایران را قرار دریافت این کشور در کمربند کوه زایی آلپ - هیمالیا و محصور شدن صفحه ایران در بین صفحه اوراسیا از شمال، صفحه آفریقایی - عربی از جنوب غرب و صفحه استرالیا - هندوستان از جنوب شرق دانست و گفت: همگرایی (قاره ای-قاره ای) یا نزدیک شدن این صفحات به سوی یکدیگر، صفحه ایران را تحت فشار قرار می دهد، به نحوی که میزان همگرایی از حدود یک تا 5 سانتی متر در سال متغیر است و این همگرایی باعث می شود پوسته ایران حدود 24 میلی متر تا 3 سانتی متر در سال فشرده تر شود.

وی در همین رابطه به نفوذ ماگما و ایجاد پوسته اقیانوسی در بستر دریای سرخ و تبدیل شدن تدریجی آن به اقیانوس اشاره کرد و شرح داد: گسترده شدن بستر دریای سرخ موجب حرکت صفحه (plate) آفریقایی - عربی به سوی صفحه ایران و وقوع زلزله در اثر تنش ذخیره شده در پوسته کشورمان شده و در آینده نیز موجب بسته شدن کامل خلیج فارس خواهد شد.

مدیرکل راهبری امور فرهنگی جهاددانشگاهی گسل جوان و فعال را گسلی که رسوبات دوران چهارم زمین شناسی را قطع کرده باشد، تعریف کرد و اضافه کرد: در ایران بیش از 120 گسل وجود دارد که تنها 20 مورد آن ها به طور دقیق و کامل شناسایی شده اند. ضمن آن که ارتباط بین طول گسل و بزرگی زمین لرزه اثبات شده، به طوری که هر چه طول گسل بیشتر باشد، می تواند زمین لرزه بزرگ تری را رقم زند.

مهرجردی، بزرگ ترین گسل ایران را گسل زاگرس با طول بیش از 1000 کیلومتر اعلام کرد و گفت: گسل ارومیه، تبریز، آستارا، البرز، فیروزکوه، سمنان، میامی و ... نیز از دیگر گسل های ایران هستند. از جمله گسل های تهدیدکننده برای تهران گسل مُشا است.

وی با بیان اینکه این گسل توانایی ایجاد زلزله ای با بزرگی حدود 7.3 ریشتر را دارد، ایران را از نظر لرزه زمین ساختی به چهار ناحیه شامل زاگرس، البرز، کُپه داغ و ایران مرکزی تقسیم کرد و شرح داد: نخستین ناحیه لرزه زمین ساختی زاگرس است که از شمال غرب به جنوب شرق کشیده شده، ناحیه دوم البرز با فرایند شرقی-غربی و سومین آن نیز ایران مرکزی است که به صورت یک مثلث، یک ضلع آن را زاگرس و ضلع شمالی آن را البرز احاطه کرده است و ناحیه کُپه داغ هم در شمال شرق ایران واقع شده است.

مهرجردی، بزرگ ترین زلزله ایران را زلزله 7.8 ریشتری سراوان با عمق کانونی حدود 80 کیلومتر در نزدیکی مرز پاکستان مطرح نمود و گفت: این زلزله یک کشته در ایران و 40 کشته در پاکستان به جای گذاشت.

منبع: خبرگزاری ایسنا
انتشار: 3 فروردین 1399 بروزرسانی: 6 مهر 1399 گردآورنده: gofteman-bartar.ir شناسه مطلب: 682

به "6 اثر مخرب زمین لرزه و شرحی از بزرگ ترین زلزله های جهان" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "6 اثر مخرب زمین لرزه و شرحی از بزرگ ترین زلزله های جهان"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید